Haftowana Panorama Warszawy

Haftowana Panorama

Warszawa 1918

Menu
Panorama
Left arrow
Przewiń i kliknij
Right arrow

Park Praski


Założony, na placu budowy po moście Kierbedzia, Park Praski od ponad 150 lat stanowi miejsce wypoczynku i rozrywki dla prażan, ale i warszawiaków z lewego brzegu Wisły. Organizowano tu dobroczynne zabawy ludowe, tańce, sceny teatralne o mniej lub bardziej ambitnym repertuarze. W dwudziestoleciu międzywojennym powstało tu ZOO i olbrzymi nowoczesny Lunapark, w Domu Żołnierza (zburzony w czasie II Wojny Światowej) funkcjonowały kino i biblioteka.

Logo Projektu


Logotyp projektu to monogram z igłą, zaprojektowany przez Kajetana Łukomskiego, twórcę Avtomat Design.

Zamek Królewski


Zewnętrzny kształt nadano Zamkowi Królewskiemu za czasów Wazów, o jego wnętrze zaś najbardziej zadbał Stanisław August Poniatowski. Za jego czasów materię artystyczną zamku tworzyła tu plejada gwiazd: Bogumił Plersch, Marcello Bacciarelli, Dominik Merlini, Jakub Fontana, Chrystian Kamsetzer.

W 1918 roku Zamek Królewski stał się siedzibą Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego, a od 1926 pełnił funkcję rezydencji polskiego prezydenta.

Kaczki


W Łazienkach wypatrzeć można wiele ciekawych ptaków, pracują tu dzięcioły kilku odmian, spotkać można drozda, kowalika, gila, szpaka, rudzika, kosa. Kaczki na naszej panoramie to zwyczajne krzyżówki, jednak w Łazienkach można od jakiegoś czasu podziwiać także śliczne kaczki mandarynki.

Ornitolodzy miejscy radzą by ptaki dokarmiać tylko jesienią i zimą, robić to systematycznie, aby nie zawodzić naszych małych braci, serwować pokarm odpowiedni dla ptaków. Szczegółów dowiecie się z ciekawej broszury internetowej: http://otop.org.pl/uploads/media/ptaki_w_mieście_+_okładka_na_www.pdf

Paw


W Łazienkach od lat 80 XX w. mieszkają pawie indyjskie. Jadają głównie rośliny, ale zdarza im się zapolować na drobne kręgowce i bezkręgowce. W Indiach znane są jako zabójcy jadowitych węży.

Marszałek


Kluczową postacią Haftowanej Panoramy Warszawy 1918 jest Józef Piłsudski, ukazany w Łazienkach, pod drzewem, które w wyjątkowy sposób liśćmi ozdobiła jedna z uczestniczek warsztatów, kierując się porywem serca.

Józef Piłsudski przybył do Warszawy 10 listopada 1918 roku i już tego dnia poczyniono pierwsze ustalenia, rozpoczęto rozbrajanie żołnierzy niemieckich.

11 listopada ogłoszono pokój w Compiégne kończący I Wojnę Światową, Rada Regencyjna powierzyła komendantowi władzę wojskową i naczelne dowództwo nad Polską Siłą Zbrojną.

W 1937 roku ustalono Święto Niepodległości na 11 listopada "jako rocznica odzyskania przez naród polski niepodległego bytu państwowego i jako dzień po wsze czasy związany z wielkim imieniem Józefa Piłsudskiego, zwycięskiego wodza narodu w walkach o wolność ojczyzny".

Wozy konne


W XIX wieku liczba koni zamieszkujących Warszawę utrzymywała się na poziomie kilkunastu tysięcy, a dokładnie… 14 000. Wyraźny spadek ich liczby nastąpił na początku XX wieku, częściowo przez rosnącą popularność tramwaju i kolejki jako środków transportu (tramwajami przewożono również towary), a prawdopodobnie także z powodu masowych rekwizycji koni na potrzeby wojska w czasie I Wojny Światowej. Konie służyły do transportu prywatnego i miejskiego, straży pożarnej, jako siła w przemyśle, na wyścigach.

Wozy konne


W XIX wieku liczba koni zamieszkujących Warszawę utrzymywała się na poziomie kilkunastu tysięcy, a dokładnie… 14 000. Wyraźny spadek ich liczby nastąpił na początku XX wieku, częściowo przez rosnącą popularność tramwaju i kolejki jako środków transportu (tramwajami przewożono również towary), a prawdopodobnie także z powodu masowych rekwizycji koni na potrzeby wojska w czasie I Wojny Światowej. Konie służyły do transportu prywatnego i miejskiego, straży pożarnej, jako siła w przemyśle, na wyścigach.

Wozy konne


W XIX wieku liczba koni zamieszkujących Warszawę utrzymywała się na poziomie kilkunastu tysięcy, a dokładnie… 14 000. Wyraźny spadek ich liczby nastąpił na początku XX wieku, częściowo przez rosnącą popularność tramwaju i kolejki jako środków transportu (tramwajami przewożono również towary), a prawdopodobnie także z powodu masowych rekwizycji koni na potrzeby wojska w czasie I Wojny Światowej. Konie służyły do transportu prywatnego i miejskiego, straży pożarnej, jako siła w przemyśle, na wyścigach.

Tramwaje


Pierwszy tramwaj konny przejechał trasę z dworca Petersburskiego do Wiedeńskiego przez most Kierbedzia w 1866 roku, zaś pierwszy tramwaj elektryczny wyruszył na drogi Warszawy w 1908. W stolicy 1918 roku dostępnych było już 42 km torów tramwajowych, miasto dysponowało 197 wagonami. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości długość linii tramwajowych wzrosła w Warszawie 2-krotnie w ciągu zaledwie 9 lat, 4-krotnie wzrosła liczba wagonów. Skomunikowano z centrum miasta przyłączone w 1916 roku obszary tj. Daleka Wola, Ochota, Okęcie, Marymont.

Tramwaje


Pierwszy tramwaj konny przejechał trasę z dworca Petersburskiego do Wiedeńskiego przez most Kierbedzia w 1866 roku, zaś pierwszy tramwaj elektryczny wyruszył na drogi Warszawy w 1908. W stolicy 1918 roku dostępnych było już 42 km torów tramwajowych, miasto dysponowało 197 wagonami. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości długość linii tramwajowych wzrosła w Warszawie 2-krotnie w ciągu zaledwie 9 lat, 4-krotnie wzrosła liczba wagonów. Skomunikowano z centrum miasta przyłączone w 1916 roku obszary tj. Daleka Wola, Ochota, Okęcie, Marymont.

Cerkiew św. Marii Magdaleny


Cerkiew powstała w drugiej połowie XIX wieku dla rosnącej społeczności Rosjan osiedlających się na Pradze, w okolicach Dworca Petersburskiego i Terespolskiego. Intensywnie rozwijająca się Praga, połączona drogami żelaznymi z dalszymi obszarami Imperium Rosyjskiego, dawała okazję do rozwoju handlu, rzemiosła i przemysłu. Zaniedbana przez centralne władze miejskie, zmuszała mieszkańców do samoorganizacji. Dzięki zabiegom mieszkańców powstały: Cerkiew św. Marii Magdaleny i Katedra św. Floriana.

Wisła


Do Warszawy należy 30 kilometrowy odcinek Wisły. W 1918 roku najlepiej zagospodarowanym odcinkiem brzegu było Wybrzeże Kościuszkowskie, które służyło jako miejsce spacerów, rekreacji i gospodarczo. Przeprawę przez rzekę w tamtym okresie umożliwiał tylko most Kierbedzia, odbudowany przez niemców w 1916 roku. Most Poniatowskiego oraz mosty przy Cytadeli (dziś most Gdański) leżały w gruzach, jakie zostawiły wycofujące się z miasta wojska rosyjskie.

Barka


Pierwszy stały most na Wiśle powstał dopiero w 1865 roku łącząc Stare Miasto z Pragą. Wcześniej przez wiele wieków dominowała na Wiśle żegluga. Barki, łodzie i statki woziły towary i ludzi, którzy np. udawali się na Saską Kępę, by odpocząć w weekend lub przeprawiali się tą szybszą drogą z jednego końca miasta na drugi. Od XIX wieku istniała także warszawska żegluga wiślana, która umożliwiała podróżowanie rzeką nawet do Gdańska.

Kamienice przy Placu Zamkowym


Plac Zamkowy powstał w 1821 roku. Wyburzono wówczas zabudowę przed Zamkiem Królewskim, zabudowania gospodarcze, bramę Krakowską i kamienice, aby nadać temu miejscu reprezentacyjny charakter.

W kamienicach przedstawionych na panoramie mieściły się bogate sklepy.

W 1944 roku wszystkie kamienice otaczające Plac Zamkowy zostały spalone i zburzone. Ich odbudowy dokonano w 1958 roku.

Kolumna Zygmunta


Pierwsza świecka kolumna w Europie. Zamówiona jako hołd syna dla ojca, czyli Władysława IV dla Zygmunta III i jako podkreślenie potęgi dynastii Wazów.

Kolumna została upamiętniona na naszej panoramie z rzeźbami trytonów u podstawy. Wiąże się z nimi historia budowy pierwszego wodociągu w Warszawie w 1855 roku. Jego elementami były m.in. Wielka Fontanna w Ogrodzie Saskim, studnia na Placu Grzybowskim oraz wodotrysk umieszczony przy Kolumnie Zygmunta, uwidoczniony dodatkowo przez figury mitycznych wodnych postaci.

Łazienki Królewskie


Pierwszy Stanisław Herakliusz Lubomirski wpadł na pomysł postawienia w tym miejscu budyneczku tzw. Łazienki, tuż nad wodą, w otoczeniu zieleni. Powstała ona zgodnie z projektem Tylmana z Gameren i można powiedzieć, że stoi tam nadal, bowiem teraz jest integralną częścią Pałacu na Wyspie w wielkich Łazienkach Królewskich Stanisława Augusta. Po śmierci króla Łazienki w całości i w częściach przechodziły w ręce spadkobierców i dalej, aż sprzedane zostały carowi Aleksandrowi II.

Bohater naszej panoramy, czyli marszałek Józef Piłsudski, bardzo lubił Łazienki, bywał tu służbowo i prywatnie, tu brał ślub z Aleksandrą Szczerbińską, bawił się z córkami. Jego siedzibą w latach 1918-1922 był Belweder.

Katedra św. Floriana


Reprezentantka mazowieckiego lub nadwiślańskiego gotyku, czy raczej neogotyku Bazylika katedralna św. Michała Archanioła i św. Floriana Męczennika, powszechnie zwana Katedrą św. Floriana, obecnie katedra diecezji warszawsko-praskiej. Wybudowana pod koniec XIX wieku dzięki datkom wiernych oraz dotacji władz rosyjskich, które wspomogły przedsięwzięcie w chwili kryzysu finansowego. Projekt stworzył Józef Pius Dziekoński, który uznał później tę realizację za swe największe dzieło. Katedra to niewątpliwa ozdoba panoramy Pragi.

Kościół Parafii Ewangelicko-Augsburskiej Świętej Trójcy


Budowę kościoła dzięki przywilejowi nadanemu przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego rozpoczęto w 1777 roku. Król wybrał projekt klasycystycznej świątyni autorstwa Szymona Bogumiła Zuga.

Kościół parafii Ewangelicko-Augsburskiej Świętej Trójcy jest ważnym ośrodkiem polskiego ruchu ekumenicznego, dlatego odwiedzali go papieże Jan Paweł II i Benedykt XVI.

Warto wspomnieć, że budynek ma wyjątkową akustykę. Koncert na eolomelodikonie (przodek fisharmonii) zagrał tu w 1825 r. Fryderyk Chopin.

Dworzec Terespolski


Infrastruktura kolejowa Warszawy znacznie ucierpiała podczas I Wojny Światowej. Budynek Dworca Terespolskiego w 1918 roku stał jeszcze wypalony. Po odbudowie zmieniono jego nazwę na: Dworzec Wschodni. Tu kończył się bieg linii kolejowej z Terespola (stąd nazwa), zainicjowanej w 1865 roku przez finansistę Leopolda Kronenberga. Dworzec Terespolski nie miał połączenia kolejowego z Dworcem Wiedeńskim, aby kontynuować podróż na Zachód należało przesiąść się do tramwaju, który jechał przez most Kierbedzia. Sytuację tę zmieniła budowa w międzywojniu linii średnicowej.

Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser”


Reprezentuje na panoramie przemysłowe oblicze Warszawy, której prawie połowa mieszkańców zatrudniona była w fabrykach i większych, bądź mniejszych, zakładach wytwórczych i rzemieślniczych. Praski “Koneser” był jednym z najnowocześniejszych zakładów. Zbudowany pod koniec XIX wieku w stylu neogotyckim, mieścił nowoczesną linię produkcyjną, produkującą dziennie 250 tys. butelek trunku. Do zakładu doprowadzone były tory z pobliskiego dworca, mieściły się tu mieszkania i szkoła. Zakład zamknięto dopiero w 2007 roku.

Cytadela Warszawska


Cytadela powstała na postrach Warszawie, za pieniądze Warszawie zabrane w ramach kary za powstanie listopadowe. Przez prawie sto lat ograniczała rozbudowę miasta w kierunku północnym. Dopiero w 1918 roku rozebrano 3 z 7 fortów robiąc miejsce pod zabudowania Żoliborza. Cytadela została wówczas oddana Wojsku Polskiemu i do dziś jej część pozostaje w posiadaniu wojska. Prócz tego znajdują się tu miejsca pamięci, dwa muzea i przygotowywane jest miejsce pod dwa kolejne: Muzeum Historii Polski oraz Muzeum Wojska Polskiego.

Most Kierbedzia


Most Kierbedzia to jedno z najważniejszych osiągnięć architektonicznych dawnej stolicy. Dzisiaj śladem po nim jest Most Śląsko - Dąbrowski, który stanął na jego filarach po II Wojnie Światowej.

Historia mostu sięga XIX wieku, jego uroczyste otwarcie nastąpiło tuż po upadku powstania styczniowego w 1864 roku. 13 września 1944 roku most został wysadzony przez wycofujące się wojska niemieckie.

Zachęcamy Państwa do zapoznania się z historią mostu opisaną na stronie: http://www.sekretywarszawy.pl/burzliwe-dzieje-warszawskich-most%C3%B3w-most-kierbedzia

Kamienica przy ul. Moniuszki 2


To tu zatrzymał się po powrocie do Warszawy 10 listopada 1918 roku Józef Piłsudski. Z balkonu przemówił do rozentuzjazmowanego tłumu: „Obywatele! Warszawa wita mnie po raz trzeci. Wierzę, że zobaczymy się niejednokrotnie w szczęśliwszych jeszcze warunkach. Zawsze służyłem i służyć będę życiem swoim, krwią ojczyźnie i ludowi polskiemu. Witam was krótko, gdyż jestem przeziębiony – bolą mnie gardło i piersi”. W kolejnych dniach rozmowy o kształcie odradzającego się państwa polskiego odbywały się do późnych godzin nocnych właśnie przy ul. Moniuszki oraz nieopodal, w pałacu Kronenberga.

Wielka Synagoga


Na miejscu Wielkiej Synagogi stoi dziś Błękitny Wieżowiec. Jego podium nawiązuje kształtem do dawnej synagogi, zaś Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie otrzymała w rekompensacie trzy piętra. Gmach Wielkiej Synagogi wybudowano w zaledwie dwa lata i otwarto uroczyście w święto Rosz ha-Szana 1876 roku. Znajdowała się tu biblioteka, kancelaria, pokój zaślubin, występy świetnego chóru gromadziły publiczność żydowską i chrześcijańską (miejsca na obszernej galerii). Synagoga została wysadzona przez hitlerowców już w połowie 1943 roku.

Kościół Wszystkich Świętych


Trudno dzisiaj uwierzyć, że kiedy w XVII wieku rozpoczęto planowanie budowy Kościoła Wszystkich Świętych (mieści się przy Placu Grzybowskim) jego lokalizacja znajdowała się w podwarszawskiej jurydyce Grzybów. Budowę rozpoczęto jednak już zdecydowanie “w Warszawie”, w 1861 roku. Kościół zaprojektował Henryk Marconi w stylu neorenesansowym. W czasie II Wojny Światowej kościół, jako jedna z trzech chrześcijańskich świątyń, znalazł się w obrębie getta. Uległ poważnym zniszczeniom, został odbudowany po wojnie.

Belweder


Pałac stoi w tej lokalizacji od 500 lat. Zmieniały się jego wygląd i kształt, zmieniali się właściciele, przeznaczenie, lecz niezmiennie miejsce to, dzięki pięknemu widokowi, ogrodom u podnóża oraz dogodnej odległości od ścisłego centrum Warszawy, było atrakcyjne w oczach polityków. Królowa Bona, król Stanisław August Poniatowski, wielki książę Konstanty, generał-gubernator Hans von Beseler, Naczelnik Państwa Józef Piłsudski, a także władze PRL, a potem współcześni prezydenci RP - obierali Belweder za siedzibę, miejsce spotkań, przestrzeń swojej działalności.

Mury obecnie stojącego w tym miejscu klasycystycznego budynku projektu Jakuba Kubickiego wzniesiono niecałe 200 lat temu. Koncerty dawał tu Fryderyk Chopin, rozegrały się tu dramatyczne wydarzenia w czasie powstania listopadowego. Przez wiele lat mieszkał tu z rodziną Józef Piłsudski - główny bohater naszej haftowanej panoramy Warszawy 1918 roku.

Krótki, treściwy artykuł o Belwederze znajdą Państwo na stronie Kancelarii Prezydenta RP: http://www.prezydent.pl/kancelaria/rezydencje-kprp/belweder

Dworzec Wiedeński


Pierwszy dworzec Warszawy i zarazem pierwszy dworzec w Królestwie Polskim. Henryk Marconi zaprojektował go tak, by wyglądał jak dwie lokomotywy parowe stykające się tendrami. Stał się za mały względem zapotrzebowania transportowego stolicy już w latach 20. Wcześniej jednak był świadkiem dwóch historycznych przyjazdów Józefa Piłsudskiego do Warszawy, w 1916 roku i 10 listopada 1918 roku. W 1916 roku witano wodza z pompą, a w 1918 roku o 7.00 rano nader skromna reprezentacja powitała na dworcu przyszłego Naczelnika Państwa. Zdjęcie z pierwszego wydarzenia chętnie potem przedstawiano jako ilustrujące drugi powrót, obwieszczający wszak odrodzenie wolnej Polski.

Artykuł o dworcu i Drodze Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej: http://warszawa.wikia.com/wiki/Dworzec_Wiede%C5%84ski

Pałac Kronenberga


Pałac Kronenberga jeszcze w latach 50 stał tam gdzie obecnie stoi Hotel Victoria. Przetrwał wojenny pożar dzięki solidnej konstrukcji, jednakże władze PRL nie zdecydowały się na jego odbudowę. Pałac był architektoniczną perełką oddającą wyszukany gust Leopolda Kronenberga - jednego z najbogatszych ludzi w Polsce, utalentowanego przedsiębiorcy, patrioty, liberała, założyciela dwóch uczelni i właściciela gazety - wierzącego w siłę nowych mediów. W pałacu spłonęły w 1939 roku wszystkie pamiątki po Leopoldzie Kronenbergu.

Ciekawy artykuł o pałacu znajdą Państwo na stronie: https://whu.org.pl/2015/01/27/palac-kronenberga-niechciane-cudo

Ogród Saski


Ogród przypałacowy Pałacu Saskiego już w 1727 roku został udostępniony warszawiakom przez króla Augusta II Mocnego jako park miejski. Przez ponad 200 lat kwitło tu życie towarzyskie i kulturalne, czyniąc tę przestrzeń tzw. Salonem Warszawy. Urządzano tu koncerty promenadowe, to tu stanął pierwszy wolnostojący budynek teatralny w Polsce (operalnia) i tu urządzano pionierskie pokazy pierwszy filmów ilustrujących życie stolicy. Budynki nie przetrwały II Wojny Światowej, zachowała się część drzewostanu.

Tu znajdą Państwo archiwalne zdjęcia Ogrodu Saskiego: http://warszawa.naszemiasto.pl/artykul/zobacz-archiwalne-zdjecia-ogrodu-saskiego-przed-wojna-i-w,1583939,galop,t,id,tm.html

Fontanna Wielka w Ogrodzie Saskim2


Fontanna jest pamiątką budowy pierwszej w mieście sieci wodociągowej. Woda do niej płynęła aż z Wisły przez stację pomp przy ul. Karowej. Położony na wzgórzu w Ogrodzie Saskim, klasyczny budynek w kształcie rzymskiej świątyni to wodozbiór i wieża ciśnień w sieci pierwszego stołecznego wodociągu. Fontanna i cały system zaprojektowany został przez Henryka Marconiego, odpowiedzialnego także m.in. za Hotel Europejski, Pałac Branickich, Budynek Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego i wiele innych obiektów w Warszawie i całej Polsce.

Sobór św. Aleksandra Newskiego z dzwonnicą


Sobór św. Aleksandra Newskiego budowano dłużej, niż stał on potem na swym miejscu (budowa: 1894 - 1912, początek rozbiórki: 1924). Car Aleksander III osobiście wybrał projekt świątyni autorstwa Leontija Benois. Miała być symbolem panowania rosyjskiego, wybrano zatem dla niej także centralne miejsce w Warszawie, plac Saski. Być może właśnie to sprawiło, że ówcześni warszawiacy tak kategorycznie zażądali rozbiórki imponującej świątyni już w latach 20. Jej fragmenty wykorzystano potem do budowy i zdobienia wielu pomników i budynków.

Obszerny artykuł o soborze dostępny jest na Wikipedii: https://pl.wikipedia.org/wiki/Sobór_św._Aleksandra_Newskiego_w_Warszawie

Pałac Saski


Historia Pałacu rozpoczęła się w 1661 r., kiedy to poeta Jan Andrzej Morsztyn uzyskał pozwolenie od króla Jana Kazimierza na zasypanie części fosy i rozsypanie wału Zygmuntowskiego w związku z planowaną budową najpierw dworu, a później pałacu.

Zakończyła się w grudniu 1944 roku, kiedy to Pałace Saski i Brühla, a także pomnik księcia Józefa Poniatowskiego zostały wysadzone w powietrze przez żołnierzy III Rzeszy. Ocalał jedynie fragment kolumnady z Grobem Nieznanego Żołnierza.

Więcej o historii obiektu, a także staraniach o jego odbudowę: saski2018.pl